Słownik

Bernardyni, podobnie jak Reformaci, to nazwa prowincji Zakonu Braci Mniejszych Obserwantów, który, podobnie jak Zakon Braci Mniejszych Konwentualnych (zwany franciszkanami) oraz Zakon Braci Mniejszych Kapucynów (zwany kapucynami), należy do wspólnoty Zakonu Braci Mniejszych, zwanych również minorytami lub potocznie franciszkanami. Co więcej, termin „bernardyni” jest nazwą wyłącznie zwyczajową, specyficzną dla ziem dawnej Rzeczypospolitej.

Trochę to skomplikowane, ale w gąszczu tych wszystkich podziałów, reform, kontrreform i surowych dyscyplin jedynym wspólnym mianownikiem i jasnym drogowskazem pozostaje niezmienna od wieków Reguła św. Franciszka. To w niej odnajdujemy odpowiedź na pytanie o to, co tak naprawdę łączy te wszystkie grupy:

„A ci, którzy przyrzekli już posłuszeństwo, niech mają jedną tunikę z kapturem i drugą – którzy chcieliby mieć – bez kaptura. I w razie konieczności mogą nosić obuwie. I niech wszyscy bracia noszą odzież pospolitą, i mogą ją z błogosławieństwem Bożym łatać zgrzebnym płótnem lub innymi kawałkami materiału”.

Z tej pochwały prostoty i „pospolitości” zrodził się brązowy kolor habitów przepasanych białym sznurem. Nazwa „bernardyni” pochodzi od pierwszego w Polsce klasztoru pw. św. Bernarda ze Sieny, założonego u stóp Wawelu w 1453 roku przez przybyłego z Abruzji św. Jana Kapistrana. Ponieważ w Krakowie istniał już w owym czasie klasztor franciszkanów, miejscowa ludność zaczęła nazywać nowych przybyszów „braćmi od św. Bernarda”, a wkrótce po prostu „bernardynami”.

Określenie to na stałe weszło do polszczyzny, o czym świadczą liczne place i ulice bernardyńskie w wielu miastach Polski. Zakon rozwijał się w naszym kraju niezwykle dynamicznie – w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej istniało aż 129 placówek bernardyńskich. Za wielką skalą fundacji szła wybitna jakość architektury i wyposażenia wnętrz. Dziś prowincja liczy 27 placówek, wśród których znajdują się tak cenne perły sztuki, jak zespoły klasztorne w Dukli, Kalwarii Zebrzydowskiej, Leżajsku, Krakowie, Przeworsku, Rzeszowie, Warcie czy Warszawie (Czerniakowie).