Rozległa równina na południowy wschód od Piotrkowa Trybunalskiego – pola, łąki, zagajniki i pojedyncze drzewa. Wśród nich białe, wysokie wieże ponorbertańskiego kościoła wyglądają niczym dwa olbrzymie wykrzykniki. Nieopodal świątyni wznosi się gotycka wieża bramna, a nieco dalej majaczą ruiny starej kuźni i kilkadziesiąt zabudowań. Bryła świątyni z bliska wydaje się surowa i pozbawiona zdobień – to efekt prac z początku XX wieku, kiedy podwyższono wieże i niefortunnie skuto dekoracje.
Wnętrze urzeka przestronnym, jednolitym stylowo wystrojem. Jasne, piaskowo-żółte ściany z białymi sztukateriami, gzymsami i obramieniami okien stanowią piękne tło dla błękitno-złotych elementów wyposażenia: ołtarzy, ambony, stalli zakonnych i prospektu organowego. Subtelne stiuki, białe postacie świętych w ołtarzu głównym oraz potoki światła wlewające się przez duże okna sprawiają, że architektura kościoła, mimo potężnych rozmiarów, wydaje się niezwykle lekka i delikatna. Czyste rokoko! Można by ulec złudzeniu, że historia opactwa sięga tylko XVIII wieku.
To jednak tylko pozory – opactwo fundowano już pod koniec XII wieku! Przez stulecia przechodziło ono zmienne koleje losu. Około 1240 roku zostało spustoszone przez Tatarów (wydarzenie to upamiętnia powstałe w 1717 roku malowidło w kościele norbertanek w Imbramowicach). Później obiekt otoczono murami, z których do dziś ocalała jedna baszta. Z czasem witowskie opactwo stało się jednym z najzamożniejszych w Polsce; odwiedzały je najważniejsze osoby w państwie, w tym koronowane głowy.
Przebudowa kościoła – a praktycznie budowa nowej świątyni – zaczęła się po 1730 roku, niewiele przed ostatecznym upadkiem Rzeczypospolitej. Niedługo potem nastąpiła kasata klasztoru i obiekt ostatecznie stał się kościołem parafialnym. To właśnie tłumaczy, dlaczego w miejscu o tak bogatej przeszłości pozostało stosunkowo niewiele dawnych pamiątek (choć część z nich, po dwóch stuleciach, wróciła ze świątyni cmentarnej do gównej budowli, w tym zaplecki stall z malowidłami Wojciecha Maliśkiewicza) i dlaczego mamy do czynienia z tak jednolitym stylowo wnętrzem.
W skrócie
Kościół jest późnobarokową bazyliką z dwiema wieżami w fasadzie. Korpus trójprzęsłowy; prostokątne, prosto zamknięte prezbiterium o tej samej szerokości co nawa główna. Nawa główna i prezbiterium przykryte sklepieniem kolebkowym z lunetami. Nawy boczne składają się z szeregu kaplic połączonych arkadowymi przejściami. Do prezbiterium przylega od północy zakrystia, a od południa kaplica Krzyża. Ściany rozczłonkowane parzystymi pilastrami. Elementy dawnego wyposażenia: renesansowy tryptyk św. Stanisława ze Szczepanowa, obrazy Madonny z Dzieciątkiem i św. Norberta, elementy dawnego parapetu muzycznego, zaplecki XVII-wiecznych stalli norbertańskich, nagrobki dawnych opatów. Małe muzeum w emporze przy prezbiterium.
